applied climatology

شاخصهای خشکسالی

hadizadehfard — Wed, 26 Mar 2008 00:33:35 GMT

ابتدا بايد متذكر شد كه شاخصهاي خشكسالي از داده هاي كوتاه مدت بارش، برف، روانآب و ديگر شاخصهاي ذخاير آبي براي تبديل شدن به يك نمونه بزرگ قابل فهم ساخته شده اند .

شاخصهاي خشكسالي به منظور استفاده بيشتر از داده هاي خام جهت قابل فهم بودن آنها وهمچنين ايجاد قدرت تصميم گيري براي طراحان و برنامه ريزان معمولاً تنها به صورت يك عدد بيان مي شوند.

بعضي از شاخصهاي خشكسالي ميزان يك دوره زماني معين مقدار بارش را كه به لحاظ تاريخي نسبت به مقدار هنجار آن انحراف دارند را اندازه گيري مي كنند . اگر چه هيچ شاخص عمده اي از نظر كم وكيف بالاتر از بقيه شاخصها نيست اما بعضي از شاخصها ممكن است براي بعضي از كاربران مفيدتر و مناسبتر باشد براي مثال شاخص شدت خشكسالي پالمر به طور وسيعي توسط وزارت كشاورزي امريكا ، به منظور تعيين زمان لازم جهت كمك هاي بلاعوض در موقع وقوع خشكسالي شديد مورد استفاده قرارگرفته شده است .اما با اين وجود شاخص شدت خشكسالي پالمر زماني مفيد تر واقع مي شودكه كه در مورد نواحي كه داراي توپوگرافي همگن و يكساني هستند به كار

رود به همين دليل ايالت هاي غربي امريكا كه داراي سرزمينهاي كوهستاني و در نتيجه ميكروكليماي ناحيه اي پيچيده اي هستند متوجه شده اند كه اگر ارزش وارقام ناشي از شاخص پالمر را تواًم با ديگر شاخصها مانند شاخص ذخيره آب سطحي به كار ببرند نتيجه بهتر و مفيدتري خواهند گرفت.

مركز بين المللي تعديل خشكسالي نيز شاخصي تحت عنوان شاخص بارش استاندارد را براي نشان شرايط ذخيره رطوبت مورد استفاده قرار داده كه از جمله ويژگيهاي متمايز كننده آن، يكي شناسايي و ظاهر شدن ماههاي خشكسالي زودتر از شاخص پالمر مي باشد و ديگري محاسبه آن براي مقياسهاي زماني متفاوت مي باشد هر چند خود اين شاخص از عيب و نقص مبرا نمي باشد

با وجود مطالب ذكر شده بيشتر طراحان منابع آب و برنامه ريزان و تصميم گيرندگان اين مطلب را درك كرده اند كه قبل از تصميم گيري بيش از يك شاخص خشكسالي را مد نظر داشته باشند و تنها به يك شاخص اكتفا نكنند .

انواع شاخصهاي خشكسالي موجود

1- شاخص شدت خشکسالی پالمر PDSI:Palmer Drought Severty Index

اين شاخص در سال 1965 توسط palmer ابداع شد و مفهوم اساسي آن بر اساس دما و بارش وهمچنين رطوبت خاك استوار مي باشد. اين شاخص در مقياس زماني ماهيانه به كار مي رود و فاكتور هاي اساسي مورد نياز جهت محا سبه اين شاخص شامل دما،بارش،رطوبت خاك و تبخيروتعرق طي محا سبه فرمولهاي فراوان و نسبتاً پيچيده مي باشد.

2- شاخص ذخیره آب سطحی SWSI: Surface Water Supply Index

اين شاخص در سال 1982 توسطShafer وdezman ارائه شد.و مفهوم اصلي آن همان مفهوم شاخص پالمر است با اين تفاوت كه در اين شاخص ذخيره آب موجود در برف مورد توجه و تاًكيد قرار گرفته شده است. اين شاخص نيز براي مقياس زماني ماهيانه به كار مي رود و فاكتورهاي اساسي هواشناسي و اقليمي مورد استفاده آن بارش و پوشش برف ميباشد.

3- شاخص درصدي از نرمال PN : Percent of Normal

اين شاخص در سال 1994 توسط Willeke وهمكارانش ارائه شد و مفهوم اساسي آن تقسيم بارش واقعي بر بارش نرمال مي باشد و تنها فاكتور مورد نياز جهت محا سبه آن بارش ميباشد وهمچنين در مقياس زماني ماهيانه به كار برده مي شود.

4- شاخص دهكهاDeciles.

اين شاخص در سال 1967 توسطGibbs و Maher ارائه شد .اين شاخص اساساًاز تقسيم توزيع احتمال وقوع آمار ثبت شده درازمدت بارش بر بخشي از هريك از ده درصد توزيع به دست مي آيد .تنها فاكتورمؤثر در محاسبه اين شاخص بارش مي باشد و مقياس زماني مورد استفاده دراين شاخص نيز مقياس ماهيانه مي باشد .

5- شاخص بارش استاندارد SPI:Standardized Percipitation Index

اين شاخص در سال 1995 توسط Mckee و همكارانش ارائه شد .اين شاخص بر اساس تفاوت بارش از ميانگين براي يك مقياس زماني مشخص و سپس تقسيم آن بر انحراف معيار به دست مي آيد وتنها فاكتور مؤثر در محاسبه اين شاخص عنصر بارندگي مي باشد .اين شاخص را مي توان در مقياسهاي زماني 3-6-12-24و48 ماهه محاسبه كرد.

6-شاخص رطوبت محصول(CMI):Crop Moisture Index

اين شاخص در سال 1968 توسط palmer ابداع شد .مفهوم اين شاخص براساس ميانگين دما ومجموع بارش هر هفته در يك تقسيم اقليمي نسبت به مقادير CMI هفته قبل استوار است وبا توجه به زمان ومكان داراي ضرائب وزني ميباشد.فاكتورهاي اساسي مورد استفاده در اين شاخص دما وبارش مي باشد ودر مقياس زماني هفتگي به كار مي رود.

7-شاخص خشکسالی رطوبت خاک SMDI:Soil Moisture Drouyht Index

اين شاخص در سال 1994 توسط Hollinyer وهمكارانش ارائه شد. اين شاخص برمبناي مجموع رطوبت خاك بطور روزانه براي يك سال استوار است وتنها فاكتور اقليمي مورد استفاده در اين شاخص رطوبت خاك ميباشد.اين شاخص در مقياسهاي سالانه به كار مي رود.

8-شاخص خشكسالي محصول-ويژه(CSDI): Crop Specific Drought Index

اين شاخص در سال 1993 توسط Meyer وهمكارانش ارائه شد سپس در سال 1995 مجدداً توسط Meyer و Hubbard اصلاح شد.اين شاخص پس از شاخص رطوبت محصول (CMI) ارائه شد.مفهوم اساسي اين شاخص ،مجموع ارقام محاسبه شده تبخير وتعرق وتقسيم آن برتبخير وتعرقي كه ممكن است در طول دوره رشد يك محصول ويژه اتفاق افتاده باشد.مهمترين فاكتور اقليمي كه در اين شاخص بكار مي رود تبخير وتعرق مي باشد و در مقياس زماني فصلي از اين شاخص استفاده مي شود.

9-شاخص بارش سراسري یاکلی (RI): National Rain Fall Index

اين شاخص در سال 1994 توسط Gommes و Petrassi عرضه شد .اين شاخص بر اساس الگوها ونابهنجاريهاي بارش در يك مقياس قاره اي استوارمي باشدوتنها فاكتور مؤثر در آن بارش مي باشد ودر دو مقياس زماني سال وقرن بكار برده ميشود.

10-شاخص نابهنجاري یا بی نظمی بارش((RAI:Rain Fall AnomalyIndex

اين شاخص در سال 1965 توسط Rooy عرضه شد .اين شاخص براساس محاسبه بارش مقايسه شده با ارقام تصادفي از3- تا 3+ بدست مي آيد بطوري كه به بي نظمي هاي بارش 10 كرانه اختصاص داده شده است .تنها عامل مؤثر در محاسبه اين شاخص ،بارش مي باشد .در ضمن اين شاخص در دو مقياس زماني ماهانه وسالانه بكار برده ميشود.

11-شاخص خشکسالی احیائی(RDI):Reclamination Drought Index

اين شاخص در سال 1996 توسط Weyhorst ارائه شد. اين شاخص شبيه به شاخص ذخيره آب سطحي مي باشد وبراساس فاكتورهاي اقليمي وهواشناسي ،سطح آب رودخانه ،بارش برف، جريانات سطحي ،ذخائر آب وهمچنين دما محاسبه مي شود ودر مقياس زماني ماهانه بكار ميرود

12-شاخص بارش مؤثر((ERI: Effective Rain Fall Index

اين شاخص در سال 1999 توسط Wilhit وbyun بعنوان جديدترين شاخص خشكسالي در سالهاي اخير ارائه گرديد واين شاخص براساس تحليل هاي كمي از بارش مؤثر روزانه استوار است بنابراين تنها عامل مؤثر در آن بارش بوده ومقياس زماني آن روزانه مي باشد.

بارانهای اسیدی

hadizadehfard — Wed, 26 Mar 2008 00:32:12 GMT

یکی از مشکلات جدی محیط زیست که امروزه بشر در اکثر نقاط جهان با آن درگیر است، باران اسیدی می‌باشد. باران اسیدی به پدیده‌هایی مانند مه اسیدی و برف اسیدی که با نزول مقادیر قابل توجهی اسید از آسمان همراه هستند، اطلاق می‌شود.

باران هنگامی اسیدی است که میزان PH آب آن کمتر از 5،6 باشد. این مقدار PH بیانگر تعادل شیمیایی بوجود آمده میان دی‌اکسید کربن و حالت محلول آن یعنی بی‌کربنات ( HCO3 ) در آب خالص است.

باران اسیدی دارای نتایج زیانبار اکولوژیکی می‌باشد و وجود اسید در هوا نیز بر روی سلامتی انسان اثر مستقیم دارد. همچنین بر روی پوشش گیاهی تأثیرات نامطلوبی می‌گذارد.

دید کلی
در چند دهه اخیر میزان اسیدیته آب باران ، در بسیاری از نقاط کره زمین افزایش یافته و به همین خاطر اصطلاح باران اسیدی رایج شده است. برای شناخت این پدیده سوالات زیادی مطرح گردیده است که به عنوان مثال می‌توان به این موارد اشاره کرد: چه عناصری باعث تغییر طبیعی باران می‌شوند؟ منشا این عناصر چیست؟ این پدیده در کجا رخ می‌دهد؟

معمولا نزولات جوی به علت حل شدن دی‌اکسید کربن هوا در آن و تشکیل اسید کربنیک بطور ملایم اسیدی هستند و PH باران طبیعی آلوده نشده حدود 5.6 می‌باشد. پس نزولاتی که به مقدار ملاحظه‌ای قدرت اسیدی بیشتری داشته باشند و PH آنها کمتر از 5 باشد، باران اسیدی تلقی می‌شوند.

تاریخچه
پدیده باران اسیدی در سالهای پایانی دهه 1800 در انگلستان کشف شد، اما پس از آن تا دهه 1960 به دست فراموشی سپرده شد. « اسمیت » در سال 1873 واژه باران اسیدی را برای اولین بار مطرح کرد. او پی برد که ترکیب شیمیایی باران تحت تاثیر عواملی چون جهت وزش باد ، شدت بارندگی و توزیع آن ، تجزیه ترکیبات آبی و سوخت می‌باشد. این محقق متوجه اسید سولفوریک در باران شد و عنوان نمود که این امر ، برای گیاهان و اشیا واقع در سطح زمین خطرناک است.

« موتا » و « میلو » در سال 1987 عنوان داشتند که دی‌اکسید کربن با اسید سولفوریک و اسید نیتریک عوامل اصلی تعیین کننده میزان اسیدی بودن آب باران هستند، چرا که در یک فاز آبی به صورت یونهای نیترات و سولفات در می‌آیند و چنین یونهایی به آب باران خاصیت اسیدی می‌بخشند.

عوامل موثر در اسیدیته باران
آب باران هیچگاه ، کاملا خالص نبوده و با پیشرفت صنعت بر ناخالصیهای آن افزوده شده است. ناخالصی طبیعی باران بطور عمده ناشی از نمکهای دریایی است و گازها و دودهای ناشی از فعالیت انسان در فرآیند ابرها دخالت می‌کنند.

آتش سوزی جنگلها نیز ، از جمله عواملی است که در میزان اسیدیته آب باران نقش دارد. فرآیندهای بیولوژیکی ، آتشفشانی و فعالیتهای انسان ، مواد آلوده کننده جو را در مقیاس محلی ، منطقه‌ای و جهانی در فضا منتشر می‌کنند. به عنوان مثال ، در صورت وجود جریانات باد در نواحی صنعتی ، مواد خارج شده از دودکشهای کارخانه‌ها در سطح وسیعی در فضا پراکنده می‌شوند.

اسیدهای موجود در باران اسیدی
اسیدهای عمده در باران اسیدی ، اسید سولفوریک و اسید نیتریک می‌باشد. بطور کلی این اسیدها به هنگام حمل توده هوایی که آلاینده‌های نوع اول مثل و را دربر دارند، بوجود می‌آیند. از این رو معمولا محل نزول باران اسیدی دورتر از منبع آلاینده‌ها می‌باشد. باران اسیدی یک مشکل آلودگی است که به علت حمل دوربرد آلاینده‌های هوا توسط باد حد و مرز جغرافیایی نمی‌شناسد.

منابع تولید دی‌اکسید گوگرد
بطور کلی در مقیاس جهانی بیشتر بوسیله آتشفشانها و توسط اکسایش گازهای گوگرد حاصل از تجزیه گیاهان تولید می‌شود. این دی‌اکسید گوگرد طبیعی معمولا در قسمتهای بالای جو انتشار می‌یابد. بنابراین غلظت آن در هوای پاکیزه ناچیز می‌باشد. منبع عمده تولید ناشی از فعالیتهای انسانی احتراق زغالسنگ می‌باشد.

دی‌اکسید گوگرد بوسیله صنعت نفت به هنگام پالایش نفت یا تصفیه گاز طبیعی مستقیما یا به صورت در هوا انتشار می‌یابد. بیشتر کانیهای با ارزش در طبیعت به صورت سولفید یافت می‌شود. بنابراین هنگام استخراج و تبدیل آنها به فلز آزاد مقداری در هوا آزاد می‌شود و در اثر ترکیب با ذرات ریز بخار آب به تبدیل می‌گردد و در اثر کاهش دما در قسمتهای بالای جو به صورت باران اسیدی به زمین برمی‌گردد.

منابع تولید اکسیدهای نیتروژن
در هوای غیر آلوده به مقدار کم در اثر ترکیب اکسیژن و نیتروژن موجود در هوا هنگام رعد و برق ، وجود دارد و همچنین مقداری هم از رها شدن اکسیدهای نیتروژن از منابع زیستی حاصل می‌شود، اما که به عنوان آلاینده جوی محسوب می‌شود، از نیروگاهها و دود اگزوز خودروها ناشی می‌شود.

باران اسیدی در آمریکای جنوبی
پیرامون معضل باران اسیدی ، به ویژه در مورد مناطق صنعتی که میزان PH کمتر از 3 دارند، تاکنون مقالات زیادی منتشر شده است. با وجود این بعضی از محققین معتقدند که برخی از این مقالات مستند نیستند و PH طبیعی باران توسط فعالیتهای مختلف انسانی ، چنان تغییر می‌کند که تعیین یک استاندارد ، غیرممکن می‌باشد. در ارتباط با این مطلب می‌توان مثالهایی از آمریکای جنوبی زد. جایی که میزان PH آب باران ، هم در جنگلهای آمازون و هم در شهرهای سائوپائولو و ریدوژانیرو و باربر 4،7 است. در جنگل آمازون موارد زیر در اسیدی شدن تاثیر اساسی دارند:

اسیدسولفوریک که خود از اکسید شدن سولفید هیدروژن (از مواد فرار مناطق مردابی) تشکیل می‌شود.

اسید آلی که از سوختن مواد آلی بوجود می‌آید.

عملکرد و آثار بارانهای اسیدی که بطور طبیعی مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است، ما را به سوی رخدادها زیستی فاجعه‌آمیز هدایت می‌کند. با وجود اینکه این پدیده منشا طبیعی دارد، محققان بر این باورند که عملکرد انسان در این رابطه بسیار تاثیر گذار است.
باران قلیائی
نکته مهمی که باید به آن اشاره کرد، این است که در بعضی از مواقع ، PH آب باران حتی در جو بسیار آلوده هم در 5،6 ثابت باقی می‌ماند. دانشمندان این مسئله را به حضور ترکیبات قلیائی در کنار اسید نسبت می‌دهند.

چنانچه میزان ترکیبات قلیائی شدیدا افزایش یابد، PH باران به بیش از 7 نیز می‌رسد. در این صورت به جای باران اسیدی ، باران قلیائی خواهیم داشت. ضمنا گروهی از عناصر شیمیایی در جو وجود دارند که حالت اسیدی را طی واکنشهایی خنثی می‌کنند. خاک بیایانها ، منبع طبیعی و با ارزش این عناصر قلیایی است. از جمله منابع غیرطبیعی عناصر قلیایی آلوده کننده جو می‌توان به کارخانه‌های تولید کننده سیمان و فعالیتهای استخراج معادن اشاره نمود.

اثرات بوم شناختی باران اسیدی
آلاینده‌های نوع اول هوا مانند و آب باران را چندان اسیدی نمی‌کنند، اما این آلاینده‌ها می‌توانند طی چند ساعت یا چند روز به آلاینده‌های نوع دومی مثل و تبدیل شوند که هر دو در آب بسیار انحلال پذیر و جز اسیدهای قوی می‌باشند. در واقع تمام قدرت اسیدی در باران اسیدی ، به علت وجود این دو اسید است.

میزان تأثیر باران اسیدی بر روی حیات زیست شناختی در یک منطقه به ترکیب خاک و صخره سنگی که در زیر لایه سطحی زمین آن منطقه واقع است، بستگی دارد. مناطقی که در زیر لایه سطحی زمین گرانیت یا کوارتز دارند، بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرند، زیرا خاک وابسته به آن ، ظرفیت کمی برای خنثی کردن اسید دارد. چنانچه صخره سنگی در زیر لایه سطحی زمین از نوع سنگ آهک یا گچ باشد، اسید بطور موثر خنثی می‌شود، زیرا کربنات کلسیم به صورت باز عمل کرده و با اسید وارد واکنش می‌شود.

تاثیر روی اکوسیستم آبی
دریاچه‌های اسیدی شده به علت شسته شدن سنگها بوسیله یون هیدروژن دارای غلظتهای بالای آلومینیوم هستند. قدرت اسیدی بالا و غلظتهای بالای آلومینیوم عامل اصلی کاهش جمعیت ماهیهاست. ترکیب زیست شناختی دریاچه‌های اسیدی شده به شدت دچار تغییر می‌شود و تکثیر ماهیها در آبهای دارای قدرت اسیدی بالا کاهش می‌یابد. وقتی PH خیلی پایین‌تر از 5 باشد، گونه‌های اندکی زنده مانده و تولید مثل می‌کنند. آب دریاچه‌های اسیدی شده اغلب زلال و شفاف می‌باشد و این به علت از بین رفتن زندگی گیاهی و جانوری این دریاچه‌ها می‌باشد.

تاثیر روی گیاهان و جنگلها
تاثیر باران اسیدی بر روی جنگلهای و محصولات کشاورزی را به دشواری می‌توان تعیین کرد. ولی با این وجود بررسیهای آزمایشگاهی حاکی از این هستند که گیاهان زراعی رشد یافته در شرایط بارانهای اسیدی رفتار متفاوتی نشان می‌دهند. محصولات برخی افزایش یافته و محصولات گروهی کاهش می‌یابد.
آلودگی هوا اثرات بدی روی درختان دارد. اسیدی شدن خاک ، مواد غذایی موجود در آن را شسته و از بین می‌برد. باران اسیدی که در جنگلها می‌ریزد، ازن و سایر اکسنده‌های هوا ، که درختان جنگلی در معرض آنها قرار دارند، تاثیر نامطلوبی روی درختان و پوشش گیاهی می‌گذارد و این تاثیرات نامطلوب وقتی با خشکسالی ، دمای بالا و بیماری و … همراه باشد، ممکن است باعث خشک شدن درختان شود.

جنگلهای ارتفاعات بالا بیش از همه تحت تاثیر ریزش باران اسیدی هستند. قدرت اسیدی در مه و شبنم بیش از باران است، زیرا در مه و شبنم آبی که موجب رقیق شدن اسید شود، کمتر است. درختان برگ ریز که با باران اسیدی آسیب می‌بینند، به تدریج برگهای خود را از بالا به پائین از دست می‌دهند و اکثر برگهای خشک شده در بهار بعدی تجدید نمی‌شوند.

بعضی از اثرات مهم باران های اسیدی که « فومارو » در سال 1997 نیز به آنها اشاره کرده است، عبارتند از:

مضر برای انسان : ایجاد تنگی نفس ، برونشیت ، التهاب ریه ، آنفلوآنزا و سرماخوردگی

تخریب جنگلها : ریختن برگها ، تخریب ریشه توسط باکتریها، کاهش روند رشد ، تقلیل میزان محصول دهی ، کم شدن قدرت حیات.

خطرناک برای دریاچه‌ها : مرگ صدها گونه زیستی

تسریع در خوردگی مواد : خوردگی وسایل نقلیه و بناهای تاریخی

نیایش

hadizadehfard — Tue, 25 Mar 2008 23:59:55 GMT

خدايـا؛ عقيده مرا از دست عقده ام مصون بدار.

خدايـا،؛ به من قدرت تحمل عقيده مخالف ارزاني كن.

خدايـا؛ رشد عقلي و علمي، مرا از فضيلت، تعصب، احساس و اشراق محروم نسازد

خدايـا؛ جهل آميخته با خودخواهي و حسد مرا رايگان، ابزار قتاله دشمن، براي حمله به دوست نسازد.

خدايـا؛ شهرت، مني را كه ميخواهم باشم، قرباني مني كه ميخواهند باشم نكند.

خدايـا؛ در روح من اختلاف در انسانيت را با اختلاف در فكر و اختلاف در رابطه، با هم مياميز، آنچنان كه نتوانم اين سه اقنوم جدا از هم را بازشناسم.

خدايـا؛ مرا به خاطر حسد، كينه و غرض، عمله آماتور ظلمه مگردان.

خدايـا؛ خودخواهي را چندان درمن بكش، يا چندان بركش، تا خودخواهي ديگران را احساس نكنم، و از آن در رنج نباشم.

خدايـا؛ مرا، در ايمان، اطاعت مطلق بخش تا در جهان عصيان مطلق باشم.

خدايـا؛ به من تقواي ستيز بياموز، تا در انبوه مسئوليت نلغزم، و از تقواي پرهيز مصونم دار تا در خلوت عزلت، نپوسم.

خدايـا؛ مرا به ابتذال آرامش و خوشبختي مكشان. اضطراب هاي بزرگ، غمهاي ارجمند و حيرت هاي عظيم را به روحم عطا كن. لذت ها را به بندگان حقيرت بخش و دردهاي عزيز بر جانم ريز.

خدايـا؛ انديشه و احساس مرا در سطحي پائين مياور كه زرنگي هاي حقير و پستي هاي نكبت بار و پليد شبه آدم هاي اندك را متوجه شوم، چه، دوست تر ميدارم بزرگواري گول خور باشم تا همچون اينان كوچكواري گول زن.

خدايـا؛ آتش مقدس شك را آنچنان در من بيفروز تا همه يقين هايي را كه در من نقش كرده اند بسوزد. و آنگاه از پس توده اين خاكستر لبخند مهراوه بر لبهاي صبح يقيني شسته از هر غبار طلوع كند.

خديا؛ مرا از فقر ترجمه و زبونب تقليد نجات بخش تا قالب هاي ارثي را بكشم تا در برابر قالب ريزي غرب بايستم و تا- همچون اين ها و آن ها- ديگران حرف نزنند و من فقط دهنم را تكان دهم!

خدايـا؛ قناعت، صبر و تحمل را از ملتم بازگير و بمن ارزاني دار.

خدايـا؛ مرا از نكبت دوستي ها و دشمني هاي ارواح حقير، در پناه روحهاي پرشكوه چون علي و دل هاي زيباي همه قرنها پاك گردان.

خدايـا؛ تو را همچون فرزند بزرگ حسين بن علي، سپاس ميگزارم كه دشمنان مرا از ميان احمق ها برگزيني كه چند دشمن ابله نعمتي است كه خداوند تنها به بندگان خاصش عطا مي كند.

خدايـا؛ مرا هرگز مراد بيشعورها و محبوب نمك هاي ميوه مگردان.

دکتر علی شریعتی

عدالت جغرافیایی 2

hadizadehfard — Tue, 25 Mar 2008 23:47:49 GMT

عدالت جغرافیایی2

تحليلي بر عدالت جغرافيايي

جان راولز و نظريهی عدالت

جان راولز (John Rawls) فيلسوف آمريکايی، در سال ۱۹۲۱ در بالتيمور زاده شد. وی در آغاز از جمله تحتتأثير انديشههای جان استيوارت ميل بود و مواضعی نزديک به ديدگاه‌های «فايدهباوران» (يوتيليتاريست ـ ها) داشت، اما بعدها از آرای آنان فاصله گرفت و به نقد ديدگاههايشان پرداخت.

راولز در سال ۱۹۷۱ کتابی تحت عنوان «نظريهای دربارهی عدالت» منتشر ساخت که پژواک بينالمللی پرطنينی داشت. اين اثر با تکانهای نيرومند، مباحث مربوط به عدالت اجتماعی را در زمانهی ما به پيش راند. راولز در اين اثر، با نظريههای حقطبيعی و مدنی قرارداد و بويژه انديشههای کانت پيوند برقرار ساخته است. وی در تأملات خود ملهم از انديشهی «وضعيت طبيعی» در آرای روشنگران، وضعيتی به نام «وضعيت اوليه» را به تصور درمیآورد و تأکيد میکند که در چنين وضعيتی، همهی افراد آزاد و عاقل، در شرايط عدمشناختی برابر نسبت به موقعيتهای سياسی، اقتصادی و اجتماعی خود، دو آغازهی عدالت را برمیگزيدند: نخست اينکه همهی انسانها آزادیهای برابر فردی و شهروندی داشته باشند و دوم اينکه نابرابریها در تقسيم نعمات يا قدرت هنگامی مورد پذيرش است که همگان و بويژه آن اعضای جامعه که در موقعيت بدتری قرار دارند از آن فايدهای داشته باشند و افزون بر آن، شانس برابر برای دستيابی به مقامها و منصبها وجود داشته باشد. در واقع میتوان گفت که اين دو آغازه، مضمون کانونی نظريهی عدالت راولز را میسازند. ما در اين گفتار، با نگاهی گذرا به کتاب «نظريهای دربارهی عدالت» جان راولز، تلاش خواهيم کرد که به آغازههای يادشده نزديکتر شويم.

راولز در توضيح «نقش عدالت» خاطر نشان میسازد که عدالت نخستين فضيلت نهادهای اجتماعی است، درست مانند نقشی که حقيقت برای سيستم تفکر انسان دارد. بنابراين، همانگونه که بايد از آراستهترين و باصرفهترين نظريه در صورت نادرست بودن آن دست کشيد و يا آن را تغيير داد، همچنين بايد آن قوانين و نهادهايی را که ناعادلانه هستند، حتا در صورت توافق بر سر آنها و کارکرد خوبشان تغيير داد و يا ملغی ساخت.

به نظر راولز، هر انسانی از منزلتی خدشهناپذير برخاسته از عدالت برخوردار است که آن را حتا نمیتوان به نام خير کل جامعه از ميان برداشت. بنابراين عدالت اجازه نمیدهد که فقدان آزادی عدهای را از طريق خير بزرگتر برای ديگران توجيه کنيم و عدالت اجازه نمیدهد که در ازای فايدهای بزرگتر برای انبوهی پرشمار، از گروهی کمشمار انتظار ازخودگذشتگی و قربانی داشته باشيم. پس در يک جامعهی عادلانه، حقوق مدنی برابر برای همگان اعتبار دارد و حقوق مبتنی بر عدالت نبايست به موضوع معاملات سياسی و يا بازيچهی علايق اجتماعی تبديل گردد.

راولز در توضيح اهميت يافتن تصور مشترکی از عدالت برای تنظيم مناسبات اجتماعی خاطر نشان میسازد که افراد جامعه معمولا" دريافتهای گوناگونی از عدالت و بيعدالتی دارند و توافقی ميان آنان بر سر قواعد بنيادين همزيستی اجتماعی وجود ندارد. علايق مختلف، آنان را به منازعه میکشاند و هر کس مايل است که از نعمات مادی سهم بيشتری داشته باشد. بنابراين، قواعدی برای تقسيم نعمات مادی ضروري هستند. اين قواعد، آغازههای عدالت اجتماعی را میسازند. اين آغازهها تفويض حقوق و وظايف را به نهادهای اجتماعی ممکن میسازند. اگر چه فايدهی شخصی انسانها را وامیدارد تا مراقب يکديگر باشند، اما احساس مشترک عدالت در آنان، برايشان اين زمينه را فراهم میآورد تا اشکال مطمئنی از همزيستی را بيابند. تصور مشترک از عدالت است که در ميان انسانهايی با هدفهای گوناگون، صلح مدنی ايجاد میکند. تلاش مشترک برای عدالت، مرزهای فعاليت به دنبال اهداف ديگر را متعين میسازد. بنابراين، تصور مشترکی از عدالت، آغازهی يک نظم مطلوب برای جامعهی انسانی است.

راولز تأکيد میکند که اگر چه انسانها در مورد قواعد بنيادين همزيستی اتفاق نظر ندارند، اما هريک از آنان تصوری از عدالت دارد. معنای آن اين است که آنان ضرورت آغازههايی برای تعيين حقوق و وظايف بنيادين و نيز تقسيم عادلانهی ثمرهها و بارهای همزيستی اجتماعی را تشخيص میدهند و حاضرند آنها را به رسميت بشناسند. بنابراين میتوان بطور طبيعی در کنار تصورات گوناگون دربارهی عدالت، به مفهومی از عدالت انديشيد که نقش مشترکی از آن تصورات داشته باشد. مثلا" انسانها عليرغم تصورات گوناگون از عدالت میتوانند در اين زمينه اتفاق نظر داشته باشند که نهادهای اجتماعی زمانی عادلند که در تفويض حقوق و وظايف بنيادين، خودکامانه ميان انسانها تفاوت قائل نشوند و قواعد آنها مصالحهای عاقلانه برای حيات اجتماعی ايجاد کند. به نظر راولز، میتوان بر سر نهادهای عادلانه به توافق رسيد، زيرا همين دو مفهوم «تفاوت خودکامانه» و «مصالحهی عاقلانه» که در مفهوم عدالت مستترند، میتوانند از طرف هر فرد مطابق آغازههای عدالتش تعبير شوند. راولز نتيجه میگيرد که تفکيک ميان مفهوم عدالت و تصورات تک تک افراد از عدالت اگر چه مشکل مهمی را حل نمیکند، اما به شناخت نقش آغازههای عدالت اجتماعی ياری میرساند.

جان راولز در بخش ديگری از کتاب خود، به «موضوع عدالت» میپردازد و تصريح میکند که انسان چيزهای زيادی را عادلانه و ناعادلانه میداند: نه تنها قوانين، نهادها و نظامهای اجتماعی را، بلکه همچنين کنشهای گوناگون مانند تصميمگيریها، داوریها و ارزشگذاریهای اخلاقی را. اين امر حتا شامل موضعگيریها و شيوههای رفتاری نيز میشود.

راولز يادآور میشود که ما اما با عدالت اجتماعی سروکار داريم. برای ما نخستين موضوع عدالت، ساختار بنيادين جامعه و به عبارت دقيقتر گونهای است که مهمترين نهادهای اجتماعی، حقوق و وظايف بنيادين و ثمرههای همکاری اجتماعی را تقسيم میکنند. راولز از مهمترين نهادها، قانون اساسی و بااهميتترين مناسبات اقتصادی و اجتماعی را میفهمد و برای نمونه از تأمين قانونی آزادی انديشه و وجدان، بازارهای رقابت، مالکيت خصوصی بر وسايل توليد و خانوادی تکهمسری نام میبرد. به نظر او، مهمترين نهادها بر روی هم حقوق و وظايف انسان را تعيين میکنند و بر شانس زندگی او در اين مورد که چه کاره خواهد شد و چقدر خوب زندگی خواهد کرد تأثير میگذارند. به همين دليل، ساختارهای بنيادين جامعه، موضوع اصلی عدالت هستند، زيرا تأثير آنها بر فرد بسيار ژرف است و از همان آغاز وجود دارد. انسانها در شرايط و موقعيتهای گوناگون اجتماعی زاده میشوند و از شانسهای مختلفی برخوردارند که بعضا" وابسته به نظام سياسی و مناسبات اقتصادی و اجتماعی است. بنابراين نهادهای اجتماعی، مزيت معينی برای بعضی موقعيتهای آغازين ايجاد میکنند. اينها نابرابریهای بويژه ژرف هستند و بر زندگی افراد تأثيری مستقيم میگذارند. اين نابرابریها را نمیتوان صرفا" بر پايهی استحقاق افراد توجيه کرد. آغازههای عدالت اجتماعی را بايد در درجهی نخست معطوف بر همين نابرابریهايی ساخت که احتمالا" در ساختارهای بنيادين هر جامعهای بطور اجتنابناپذير وجود دارند.

راولز نتيجه میگيرد که بنابراين عدالت يک الگوی اجتماعی، عمدتا" وابسته به آن است که حقوق و وظايف بنيادين و امکانات اقتصادی و مناسبات اجتماعی در حوزههای مختلف جامعه چگونه متعين میگردد. لذا مفهوم عدالت اجتماعی، در درجهی نخست معياری برای داوری در مورد خصوصيات تقسيم ساختارهای بنيادين اجتماعی را در اختيار ما میگذارد.

جان راولز در بيان «انديشههای اصلی نظريهی عدالت»، به بازنمود تصوری از عدالت میپردازد که قرار است نظريههای معروف قرارداد اجتماعی لاک، روسو و کانت را عموميت بخشد و به سطح انتزاعی بالاتری ارتقا دهد. به اين منظور تصريح میکند که ما اجازه نداريم آن قراردادها را چنين تصور کنيم که گويا در جامعهای منعقد شدهاند و يا شکل حکومتی معينی را ايجاد کردهاند. انديشهی راهنمای آنها بيشتر اين است که خود را معطوف به توافق اوليهای در مورد آغازههای عدالت برای ساختارهای بنيادين اجتماعی میسازند، يعنی آغازههايی که انسانهای آزاد و خردمند در خدمت منافع خود در يک وضعيت اوليهی برابری، در راستای تعيين مناسبات پايهای در پيوند ميان خود میپذيرفتند. تمام توافقهای ديگر، بايد خود را با اين آغازهها منطبق سازند. آنها گونههای ممکن همکاری اجتماعی و حکومت را تعيين میکنند. جان راولز نام اين نحوهی تأمل دربارهی آغازههای عدالت را «نظريهای در باب عدالت به مثابه انصاف» میگذارد.

وی در توضيح آن خاطر نشان میسازد که میخواهيم تصور کنيم که کسانی که میخواهند برای همکاری اجتماعی متحد شوند، در اقدامی مشترک آغازههايی را برخواهند گزيد که مطابق آنها حقوق و وظايف بنيادين و تقسيم نعمات اجتماعی معين میگردد. به اين اعتبار، قرار است گروهی از انسانها يکبار برای هميشه تصميم بگيرند که چه چيز برايشان عادلانه و چه چيز ناعادلانه است. تصميمی که انسانهای خردمند در چنين وضعيت نظری مبتنی بر آزادی و برابری اتخاذ میکنند، آغازههای عدالت را تعيين میکند.

در نظريهی عدالت به مثابه انصاف، وضعيت اوليهی مبتنی بر برابری، همان نقشی را بازی میکند که وضعيت طبيعی در نظريههای قرارداد اجتماعی بازی میکرد. روشن است که اين وضعيت اوليه به عنوان يک وضعيت واقعی تاريخی به تصور درنمیآيد و مرحلهی بدوی و ابتدايی فرهنگ هم نيست، بلکه وضعيتی کاملا" نظری است و بدان گونه پرداخته شده که به تصور معينی از عدالت منجر میگردد. يکی از خصوصيات اصلی اين وضعيت اوليه آن است که در آن هيچکس جايگاه، طبقه و موقعيت خود را در جامعه نمیداند و از ميزان استعدادهای فطری و طبيعی خود مانند شعور و زور بدنی نيز آگاه نيست. به عبارت راولز، قرار است آغازههای عدالت در پشت «چادری از نادانی» تعيين گردد. اين چادر نادانی متضمن آن است که هيچکس به دليل تصادفهای طبيعی و يا موقعيتهای اجتماعی از امتيازی برخورد نگردد. از آنجا که همه در موقعيت مشابهی بسر میبرند و هيچکس نمیتواند آغازههايی را بينديشيد که برپايهی ويژگیهای شخصی او امتيازی برايش به همراه بياورند، بنابراين میتوان گفت که آغازههای عدالت برخاسته از چنين وضعيتی، نتيجهی يک توافق يا مذاکرهی منصفانه هستند. زيرا با توجه به تقارن همهی مناسبات بينانسانی، اين وضعيت اوليه در مقابل همهی سوبژکتهای اخلاقی يعنی ذاتهای خردمند با اهداف خودويژه و استعداد برای احساس عدالت، منصفانه است.

به عقيدهی راولز، اين وضعيت اوليه را میتوان «وضعيت مبدأ» نيز ناميد، زيرا تمام توافقات اساسی در آن منصفانه هستند و همين امر نامگذاری آن به عنوان «عدالت به مثابه انصاف» را توجيه میکند. «عدالت به مثابه انصاف» بيانگر انديشهای است که آغازههای عدالت را در يک وضعيت منصفانهی مبدأ تعيين میکند. راولز خاطر نشان میسازد که البته چنين عنوانی نمیگويد که عدالت و انصاف مفاهيم يکسانی هستند، درست مانند آنکه وقتی از «شعر به مثابه استعاره» سخن میگوييم، منظورمان اين نيست که شعر و استعاره يکی هستند.

راولز میافزايد که عدالت به مثابه انصاف با عمومیترين تصميماتی میآغازد که انسانها اصلا" میتوانند با هم اتخاذ کنند، يعنی با گزينش نخستين آغازههای تصوری از عدالت که میبايست برای تمامی سنجشها و تغييرهای بعدی نهادها معيار باشند. انسانها پس از اينکه تصوری از عدالت را متعين ساختند، بايد يک قانون اساسی و رويهی قانونگذاری برگزينند که با آن توافق اوليه بر سر آغازههای عدالت منطبق باشد. راولز تأکيد میکند که البته طبيعی است که يک جامعه نمیتواند برنامهای برای همکاری باشد که انسانها به معنای دقيق سخن داوطلبانه به آن میپيوندند. هر آدمی به هنگام تولد در موقعيت و جامعهای معين قرار دارد که بر شانس زندگی او تأثيری تعيينکننده میگذارد. اما جامعهای که با آغازههای عدالت به مثابه انصاف منطبق است، نزديکترين جامعه به يک نظام اجتماعی داوطلبانه است، زيرا منطبق با آغازههايی است که انسانهای آزاد و برابر در شرايطی منصفانه با آن موافقت میکردند. به اين معنا، اعضای چنين جامعهای خودمختارند و وظايف به رسميت شناخته شده را خود مقرر کردهاند.

به نظر راولز، به عدالت به مثابه انصاف اين تصور نيز تعلق دارد که انسانها در وضعيت اوليه عقلانی هستند و علايق آنان يکديگر را هدف نمیگيرد. اين به اين معنا نيست که آنان خودخواهانی هستند که صرفاً علايق کاملاً معينی نسبت به ثروت، اعتبار و قدرت دارند. اما آنان را بايد بدينگونه به تصور درآورد که علاقهای نسبت به علايق ديگران نمیيابند. آنان اهداف روحی خود را محتملاً در جهت مخالف اهداف ديگران میدانند، ماننداهداف وابستگان به اديان گوناگون. فراتر از آن، مفهوم عقلانيت نيز بايد در محدودترين معنای آن و آنگونه که در نظريههای اقتصادی رايج است فهميده شود: يعنی اينکه مؤثرترين ابزار بايد برای اهداف موردنظر به کار گرفته شوند.

راولز برای دستيابی به مفهوم عدالت به مثابه انصاف، يکی از وظايف اصلی را آشکارا متوجه تعيين آغازههای عدالت میداند که در وضعيت اوليه برگزيده میشوند. وی ادعا میکند که انسانها در وضعيت اوليه، دو آغازهی کاملا" متفاوت را گزينش میکردند: نخست آغازهی برابری حقوق و وظايف اساسی را و ديگر اين آغازه را که نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی، يعنی ثروتها و يا قدرتهای مختلف ميان افراد تنها هنگامی عادلانه است که از آنها فايدهای نصيب هر کس شود، بويژه نصيب کسانی که اعضای ضعيفتر جامعه هستند. به نظر راولز، شايد غايتمند اما ناعادلانه باشد که بعضیها کمتر داشته باشند تا وضع ديگران بهتر باشد، اما به هيچ وجه ناعادلانه نيست اگر از مزايای بزرگ برای معدودی، وضع کسانی که از مزايای کمتری برخوردارند بهتر شود.

آنچه که راولز به تصور درمیآورد اينست که رفاه هر کس وابسته به آن همکاری است که بدون آن هيچکس نمیتواند زندگی رضايتبخشی داشته باشد و بنابراين تقسيم نعمات میبايست هر کس حتا کمچيزان را وادارد تا داوطلبانه همکاری کنند. به نظر راولز، آغازههای ياد شده پايهی منصفانهای برای آن است که افراد مستعدتر و از نظر اجتماعی در موقعيت برتر، بتوانند روی همکاری ديگران حساب کنند، مادامی که يک توافق عملی، شرطی ضروری برای رفاه همگان باشد. به محض آنکه انسانها تصميم خود را به نفع تصوری از عدالت بگيرند که استعدادهای تصادفی طبيعی و مناسبات اجتماعی را در خدمت منفعت سياسی و اقتصادی قرار نمیدهد، به آغازههای ياد شده دست میيابند، آغازههايی که آن جنبههای جهان اجتماعی را که از نظر اخلاقی خودکامانه به نظر میرسند، در نظر نمیگيرد.

راولز سپس آغازههای عدالت را که انسانها میتوانند در وضعيت اوليه بر سر آنها توافق حاصل نمايند در دو گزارهی زير فرمولبندی میکند: ۱ـ هر کس میبايست از حق برابر در گستردهترين سيستم از آزادیهای بنيادين برابر که با سيستم مشابه برای همهی افراد ديگر سازگار باشد، برخوردار گردد.

۲ـ نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی را بايد به گونهای سامان داد که:

الف ـ به شيوهای عقلانی از آنها انتظار رود که در خدمت منفعت هر کس باشند؛

ب ـ در پيوند با موقعيتها و منصبهايی باشند که راه همگان به سوی آنها باز باشد.

راولز يکبار ديگر تأکيد میکند که اين آغازهها عمدتا" معطوف به ساختارهای بنيادين جامعه هستند و تفويض حقوق و وظايف اساسی و تقسيم نعمات اجتماعی و اقتصادی را متعين میکنند. پيششرط فرمولبندی آنها اينست که برای غايتهای يک نظريهی عدالت، ساختار اجتماعی به منزلهی دو بخش کم تا بيش جدا در نظر گرفته شود. هر يک از آغازههای ياد شده، معطوف به يکی از اين بخشهاست. بنابراين ما ميان سويههای سيستم اجتماعی که از يکطرف آزادیهای اساسی برابر را تعيين و تضمين میکند و از طرف ديگر نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی را متعين میسازد تفکيک قائل میشويم.

به نظر راولز حائز اهميت است که آزادیهای اساسی از طريق فهرستی از اين آزادیها تعيين گردند. مهمترين آنها آزادیهای سياسی (حق انتخابکردن و انتخابشدن)، آزادی بيان و اجتماعات، آزادی وجدان و انديشه و آزادی شخصی شامل حفاظت از انسان در مقابل فشار روانی و شکنجهی جسمی و آسيب فيزيکی، حق مالکيت شخصی، حفاظت از انسان در مقابل بازداشت و حبس خودسرانه میباشند که از طريق حکومتقانون تثبيت شدهاند. اين آزادیها بايد مطابق نخستين آغازهی عدالت، برای همگان برابر باشند.

دومين آغازهی عدالت معطوف به تقسيم درآمدها و دارايیها و خصوصيت سازمانهايی است که در آنها قدرت و مسئوليتهای متفاوتی وجود دارد. تقسيم درآمدها و دارايیها نبايد يکسان باشد، اما هرکس بايد از آن بهره ببرد و همزمان راه به سوی کسب قدرت و مسئوليت در مناصب برای هر کس باز باشد. آغازهی دوم تأثير خود را از آن طريق نشان میدهد که با باز گذاشتن راه برای کسب مناصب مهم قدرت، نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی را به طرحی در خدمت منفعت همگانی تبديل میسازد.

در نظريهی عدالت راولز، آغازهی نخست نسبت به آغازهی دوم تقدم دارد، به اين معنا که خدشهدار کردن آزادیها و حقوق مصرح در آغازهی نخست، از طريق منفعت بزرگتر اجتماعی و اقتصادی قابل توجيه نيست. وی در کتاب خود از جمله مینويسد که فقط هنگامی میتوانيم با يک نظريهی غلط راضی باشيم که نظريهی بهتری نداشته باشيم. بي عدالتی نيز درست همين گونه است و فقط تا زمانی میتوان آن را تحمل کرد که از بي عدالتی بزرگتری پرهيز گردد.

آلودگی فضا

hadizadehfard — Mon, 24 Mar 2008 21:33:30 GMT

آلودگی فضا

زباله‌های فضایی

ما هزاران شی را در فضا جا داده‌ایم. این اشیاء شامل ماهواره‌هایی است که دور زمین می‌گردند و اطلاعات را به زمین ارسال می‌کنند. ماهواره‌هایی هم وجود دارند که کار آنها متوقف شده ولی هنوز در فضا سیر می‌کنند. برخی ماهواره‌ها منفجر شده یا با همدیگر تصادم کرده‌اند و در هر بار که این اتفاق افتاده به قطعات کوچکی تقسیم شده‌اند. در واقع ، ایالات متحده آمریکا در نظر داشته است که برخی از این ماهواره‌های از کار افتاده را برای آزمایش تجهیزات پروژه جنگ ستارگان منهدم کند.

فقط ماهواره‌ها نیستند که در فضا وجود دارند، ماهواره‌ها را موشک به فضا برده است لذا قطعات موشکی نیز در فضا وجود دارند. با پرتاب هر موشک به فضا مقدار بیشتری زباله در مدار زمین جمع می‌شود و این امر خطر برخورد فضاپیماها را به همدیگر در آینده بیشتر می‌کند.

گردش زباله‌ها در فضا

زباله‌های مدار نزدیک زمین مجددا به جو زمین بر می‌گردند، تکه‌های کوچکتر می‌سوزند و تکه‌های بزرگتر همانند ایستگاه فضایی SK lob در سال 1979 ، در زمین فرود می‌آیند. در فاصله‌های دورتر از زمین ، زباله‌ها برای سالها در مدار باقی می‌مانند، ولی بطور بی‌حرکت. اگر این اشیا نسبت به زمین بی‌حرکت می‌ماندند، حضورشان در فضا هیچ خطر مهمی در بر نداشت. چون حجم فضا واقعا بزرگ است و جای کافی برای این اشیا دارد.

ولی اگر آنها بی‌حرکت می‌بودند، به زمین می‌افتادند. این اشیا در فضا مانده‌اند. چرا که با سرعتهایی تا 8 کیلومتر در ثانیه حول زمین می‌گردند. با این سرعتها هر شی در فضا به منزله یک گلوله است و در بیشتر موارد ، خطرناکتر از گلوله‌ای است که از تفنگ شلیک می‌کنیم. هر بار که ماهواره‌ای منهدم می‌شود، در حدود یک هزار قطعه حجیم بوجود می‌آید که همه آنها به دور زمین می‌گردند.

خطرات زباله‌های فضایی

حدود 7000 جرم آسمانی در حال گردش در فضا هستند که بدلیل بزرگی بوسیله رادار ردیابی شده‌اند. از این تعداد تنها حدود 400 مورد را ماهواره‌های فعال تشکیل می‌دهند. تکه‌های زیادی از زباله‌ها هم وجود دارند که آنقدر کوچک هستند که قابل ردیابی نیستند. اما همین تکه‌ها برای ایجاد خطر به اندازه کافی بزرگ هستند و قادرند به فضاپیما آسیب برسانند. همچنین میلیونها قطعه ریزتر نیز وجود دارند که شناسایی نشده‌اند. وجود این اشیا ناچیز هم نگران کننده است. چرا که با سرعت چند کیلومتر در ثانیه حرکت می‌کنند.

گسترش آلودگی فضا

آلودگی فضا و زباله‌های فضایی روز به روز بیشتر می‌شود. آمریکا ، روسیه و کشورهای دیگر پرتاب اشیا به فضا را ادامه می‌دهند. قطعات معلق در فضا بطور مداوم افزایش می‌یابد و این امر وقوع انفجارها و تصادمات بیشتری را ممکن می‌سازد. اگر قطعه معلق به جای بسیار مهمی از ماهواره برخورد کند، شاید ماهواره کاملا از کار بیافتد. لذا باید به منظور بالا بردن دوام ماهواره‌ها را مستحکم‌تر ساخت. این یعنی استفاده از مواد بیشتر در ساخت ماهواره‌ها و بکاربردن هزینه مضاعف در پرتاب آنها.

برخی تخمین می‌زنند که تعداد قطعات زباله در فضا هر ده سال چهار برابر می‌شود. یعنی با این روال شاید روزی فرا رسد که فضا چنان آکنده از این قطعات باشد که پروازهای فضایی از میان انبوه زباله‌های فضای پیرامون زمین ، با احتمال خطرات فراوان صورت گیرد.

چه باید کرد؟

آیا باید تعداد ماهواره‌های پرتابی را کاهش دهیم تا پیشگیری قبل از درمان کرده باشیم؟
آیا می‌توانیم برای جلوگیری از انفجارها و برخوردها اقداماتی انجام دهیم؟
آیا می‌توانیم اشیاء معلق در فضا را متوقف کنیم؟
حتی اگر پاسخ سوالات فوق مثبت باشد، خطر کاملا برطرف نمی‌شود بلکه فقط افزایش آن کند می‌شود. بهترین چاره این است که به فکر روشی برای پاک کردن مداوم فضا باشیم. به عبارت دیگر ، باید فضا را با جارو برقی تمیز کنیم!
آیا امکان ایجاد چنین سیستمی وجود

منبع:www.roshd.ir

ماهواره های هواشناسی

hadizadehfard — Mon, 24 Mar 2008 21:30:20 GMT

ماهواره هاي هواشناسي

ماهواره‌هاي آب و هوائي اولين بار توسط آمريكائي‌ها و در سال 1960 براي مشاهده و دريافت اطلاعات واقعي آب و هوائي به آسمان پرتاب گرديدند. در آگوست همين سال، نخستين تصوير زمين از فضا در روزنامه ملي ژئوگرافيك (Geographic) منتشر گرديد. از اين تاريخ به بعد، ماهواره‌هاي بيشتري به فضا پرتاب شدند.

همانطور كه زمين و ديگر سياره‌ها در مدار خاص خود به دور خورشيد مي‌گردند، ماهواره‌هاي مصنوعي نيز در مدارهاي خاصي در حال چرخش‌اند. انتخاب اين مدارها براي ماهواره‌ها به منظور و هدفي كه ماهواره به آن منظور به فضا پرتاب شده است بستگي دارد. مي‌توان مداري را انتخاب نمود كه در مسير قطب شمال و جنوب قرار مي‌گيرد و يا مداري كه حول خط استوا مي‌باشد و يا هر مداري ما بين اين دو حالت. همچنين در انتخاب مدار ماهواره عامل ارتفاع نيز مي‌تواند درنظر گرفته شود مثلا ارتفاعات هزاران مايلي بالاي زمين و يا ارتفاعات صدها مايلي. دو نوع اصلي ماهواره‌هاي آب و هوائي وجود دارد :

1 - ثابت زمين Geostationary

2 - مدار قطبي Polar Orbiting

ماهواره هاي Geostationary براي هشدارهاي كوتاه مدت و ماهواره‌هاي Polar Orbiting براي پيش بيني‌هاي بلند مدت تر بكار مي‌روند. هر دو نوع ماهواره‌ها براي ديده باني‌ كامل آب و هوائي جهان لازم هستند.

در اواخر دهه 70 نياز به ماهواره‌هائي كه 24 ساعته در روز بتوانند تصاوير ماهواره اي را تهيه نمايند احساس گرديد. ماهواره اي كه بتواند هر24 ساعت يكبار در مداري كه در ارتفاع 40000 كيلومتري بالاي خط استوا قرار دارد و با سرعتي كه با سرعت زمين برابر مي باشد به دور زمين بچرخند. اين نوع ماهواره ها، ماهواره هاي زمينآهنگ ناميده مي شوند.

از آنجاييكه سرعت چرخش اين ماهواره ها به دور زمين با سرعت چرخش زمين متناسب مي باشد، اين ماهواره‌ها نسبت به يك موقعيت روي سطح زمين ثابت باقي مي مانند و به اين دليل كه زمين نيز در روز يكبار به دور محورش مي‌گردد آن ها نيز يكبار در روز مدار خود را طي مي‌كنند.

براي مثال دو ماهواره‌ Goes (ماهواره‌هاي محيطي- عملياتي ثابت زمين) جز ماهواره هاي زمين آهنگ هستند و در مدار زمين آهنگ (geosynchronous) دور زمين مي‌چرخند. در حداقل ارتفاع 36000 كيلومتري بالاي خط استوا قرار دارند.

اين ماهواره‌ها به طور پيوسته تصاوير دقيق ولي با جزئيات كم تهيه مي‌كنند و اين تصاوير را هر 30 دقيقه يكبار به زمين ارسال مي نمايند. ديده باني پيوسته اين ماهواره‌ها براي تجزيه و تحليل متمركز داده‌ها ضروري مي‌باشند. اين تصاوير بوسيله يك نرم افزار تجزيه و تحليل شده و بصورت پيوسته و گرافيكي تهيه مي شوند. به دليل است كه به عنوان مثال تصاويري كه از حركت ابرها نمايش داده مي شود، مربوط به 8 ساعت گذشته مي باشد.اين اطلاعات ارزشمند درباره نوع، جهت و بزرگي ابر مي تواند كار پيش بيني را بسيار ساده نمايد.

با توجه به اين كه اين ماهواره ها نسبت به يك موقعيت بر روي سطح زمين ثابت هستند قادرند در شرائط بد آب وهوائي مانند گردباد ،سيلاب ، طوفان‌هاي تگرگي و تندبادها هشدارهائي بدهند.

ماهواره هاي مدار ثابت مختلفي وجود دارد، براي مثال ماهواره ثابت زمين GMS براي استراليا و ژاپن،GOES8ه (GOES=Geostationary operational Environmental Satellites) براي آمريكاي شرقي،GOES 10 براي آمريكاي غربي،INS/Meteosat5 براي روسيه و هند و Meteosat7 براي اروپا نمونه‌ هايي از ماهواره‌هاي ثابت زمين مي‌باشند. البته ماهواره ها ي Meteosat تمام اروپا و افريقا را مي پوشانند.

دو ماهواره Meteosat و GOES تصاويري از ديگر ماهواره هاي ثابت زمين را نيز دوباره ارسال مي دارند اين امر موجب مي شود كه به عنوان مثال آب و هواي استراليا را بتوان در لندن يا شيكاگو مشاهده نمود.

ماهواره هاي زمين آهنگ با فركانس 1691MHzداده ها را ارسال مي دارند وبراي دريافت اطلاعات آن ها به ديش ثابت و كوچكي نياز مي باشد. اين ارسال WEFAX ناميده مي شود و چون از استاندارد بسيار بالايي برخوردار مي باشند تفاوت اندكي بين تصاوير اين ماهواره ها وجود دارد.

http://www.cloudysky.ir/

قنات

hadizadehfard — Mon, 24 Mar 2008 21:26:15 GMT

قنات (کاریز)اختراع ایرانیان

سابقه حفر قنات سابقه ای بیش از 2500 سال در ایران دارد که قدیمی ترین اقوام ایرانی در تهیه آب از روزگار باستان از این طریق استفاده می کردند وایرانیان را مبتکر آن می دانند.

جهت احداث قنات در در پای کوهها ویا در دامنه های باشیب مناسب چاهی به قطر یک الی دو متر وعمق بیش از 150 متر به نام مادر چاه حفر می کردند (عمق مادر چاه یکی ازقناتها دردر گناباد حدود 350 متر است)سپس در مسیری که به سوی کشتزارها یا روستای مورد نظر ختم می شد. چاههای متوالی در امتداد هم با فاصله های تقریبا مساوی توسط کارشناسان متخصص مسائل قنات که مقنی نامیده می شدندحفر می گردید.خاک این چاههارا در گرداگرد ودهانه چاه می ریختند وشکل مخروطی ایجاد می شد که بی شباهت به دهانه های قلل آتشفشانی نبود تاآب باران به درون چاه نریزد عمق چاهها از مادر چاه تا مظهر قنات به تناسب شیب زمین کم شده تا جایی که در مظهر قنات این ارتفاع به صفر می رسید ..

این چاهها از زیر زمین به یکدیگر متصل وآب در این مجرا (کانال قنات)از مادر چاه جریان می یافت .

حفر این چاهها جهت تسهیلاتی برای مقنیان به هنگام لایروبی قنوات بود .

تشخیص احداث محل مادر چاه وحفر آن با توجه به امکانات محدود ووسایل سنتی آن زمان وعدم وجود اکسیژن ونور کافی در اعماق زیاد انسان امروزی را به تفکر وامی دارد که عقل ودرایت و ابتکار ایرانی باهوش چگونه توانسته است براین مشکلات فائق آیدو نیاز خود را برطرف نماید.

- روش تعیین مادر چاه :

تعیین دقیق محل حفر مادر چاه یکی از حساس ترین مراحل حفر قنات بود چرا که اولین اشتباه باعث به هدر رفتن وقت سرمایه با توجه به امکانات اولیه آن زمان بود. روش کار به این صورت بود که شخصی

با تجربه و خبره محل را از نظر وضع پوشش گیاهی و مراتع برسی و محلی که در آن بوته خار فراوان تر بود را محل حفر مادر چاه را تعیین می کرد.

لازم به ذکر است بوته خار با توجه به ریشه عمیق آن بهترین وسیله بود.

2- روش حفر چاه :

برای اینکه ارتفاع زیاد باعث ایجاد مشکلی ازقبیل کندن طناب چاه نشود روش کار به این صورت بود که چاه در عمق مثلا20یا30 متردر یک بدنه بیشتر خاکبرداری می شد و اطاقکی با ارتفاع حدود 5/1 متر را ایجاد می کرد ند وبه آن مرد خانه می گفتند و چرخ چاه در آن قرار می گرفت. کمک مقنی دوم خاک را با لا می کشید و زمانی که سطل خاک به ایستگاه می رسید آن را به قلاب طناب ایستگاه بالایی وصل می کرد و کمک مقنی بعدی آنرا بالامی کشید تا خاک به سطح زمین می رسید.

3- روش وصل مادر چاه به چاه بعدی:

در زیر زمین پس از اینکه مادر چاه به آب رسید و کار حفاری در داخل آب به اتمام می رسید وصل مادر چاه به چاه بعد در زیر زمین بود . روش کار به این صورت بود که در قسمت کف چاه اول و دوم چراغی روشن قرار می گرفت و دو مقنی از کف دو چاه با توجه به چراغ روشن پشت سرشان در جهت یکدیگر حفاری می کردند و هر چند مدتی چراغ پشت سر شان را بعنوان نقطه شروع در نظز گرفته تا از مسیر منحرف نشود.چراغ راهنمای مسیر راست شیب لازم برای مقنی بود.

4- روش لوله گذاری :

مسیر حفر شده برای اینکه چاه ریزش نکند لوله های بیضی شکل از جنس سفال را در مسیر

قرار می دادند و جهت جلوگیری از نفوذ آب باران به داخل چاه و عدم ریزش آن درب چاه را بسته و خاکهایی که از حفر چاه بیرون می آید در اطراف آن بصورت مدور می ریختند که بی شباهت به قله کوچک آتشفشانی نبود.

5-مسئله روشنایی و تامین اکسیژن برای مقنی :

برای اینکار از چراغهای مخصوصی که دارای دو مخزن بود استفاده می شد .

در مخزن بالایی آب ودر مخزن دوم سنگ کارپیت قرار می دادند وپیچ تنظیم آب را

بسته وکمی باز می کردند وآب قطره قطره بر روی کارپیت می ریخت وسپس گاز

متصاعد شده از مجرای وسط بالا می آمد وروشن می شد .

لازم به ذکر است که خاصیت کارپیت اینست که اکسیژن لازم برای مقنی را فراهم

می کرد وگاز کربنیک مصرفی خود را از بازدم مقنی می گرفت .

6- پایاب :

مظهر قنات ( قسمت خروجی آب اززمین ) معمولا در پایین شهر یاروستا قرار داشت

کانال زیرزمینی قنات در قسمتی از مسیر خود از شهر یاروستا می گذشت ودر محلهایی

سراشیبی هایی پلکانی درست می کردند که به محل آب برسند ودر اتاقکی که حدود 3*4

متر ایجاد می کردند جهت برداشتن آب یا شستشو استفاده می کردند

عدالت جغرافیایی

hadizadehfard — Mon, 24 Mar 2008 21:23:45 GMT

عدالت جغرافیایی1

تحليلي بر عدالت جغرافيايي

1 ـ 1 ـ مقدمه

بحثهاي دامنهدار دربارة عدالت به دو گرايش عمده منتهي شده است. يكي از اين دو گرايش، براساس قرارداد اجتماعي، و ديگري بر پاية حقوق طبيعي بنيان گرفته است. در دوران معاصر، مهمترين نظريهپرداز قرارداد اجتماعي رالز معرفي شده است. در مقابل وي نوزيك در جايگاه مدافع جدي گرايش حقوق طبيعي قد علم كرده است.

رالز نظرية عدالت خود را بر مفهوم حق بنا نهاد. وي اين نظريه را در برابر آموزههاي فايده‌گرايانه، راهي كارآتر مي‌داند. در كتاب نظريههاي نظام سياسي دربارة رالز چنين آمده است:

هدف رالز، ارائة راهي زندهتر در برابر آموزههاي فايدهگرايان‌ است كه از مدتها قبل بر سنت فلسفي ما سايه افكنده‌اند و عدالت را با توجه به بيش‌ترين موازنة خالص ارضاي نيازها تعريف مي‌كند. مي‌خواهد نظريه‌اي از عدالت را ارائه كند كه به اصل آزادي برابر، جامة تقدس بپوشاند و به جاي آن‌‌كه بر منافع يا رضامندي فردي و گروهي بنا شود، بر مفهوم حق بنا شده باشد (او مي‌كوشد نشان دهد كه ديدگاهش با تقاضاهاي يك فرد عاقل و متوجه به منافع خويش سازگاري و انطباق دارد). رالز، مفهوم خويش را يك نظرية مبتني بر علم فرايض اخلاقي تعريف مي‌كند كه يا خير را مستقل از حق، مشخص نمي‌سازد يا حق را به عنوان عامل افزايش‌دهندة خير نمي‌‌شناسد. مفهوم حق بر مفهوم خير مقدم است. او كار خويش در اين زمينه را دستاوردي براي نظرية گزينش عقلاني مي‌داند كه برگردان فايده‌گرايانه آن‌را در بحث مربوط به هابز ديديم. نظرية عدالت به اعتقاد رالز شايد مهم‌ترين بخش نظرية گزينش عقلاني باشد (بلوم، 1373: ج2، ص9- 748).

رالز همچنين در تبيين اصول مربوط به عدالت مي‌گويد:

نخستين اصل، برابري در تعيين حقوق و تكاليف اساسي را اقتضا مي‌كند و دومي، مقتضاي نابرابري‌هاي اجتماعي و اقتصادي است؛ مثلاً نابرابري در ثروت و اقتدار تنها هنگامي عادلانه است كه براي عده‌اي و خاصه محرومان جامعه جبران‌كننده‌اي به همراه داشته باشد (همان: ص750).

او معتقد است كه مشاغل براي همة استعدادها بايد ممكن باشد و برابري فرصت‌هاي عادلانه افزايش يابد و آن نابرابري تاريخي و اجتماعي بدين شيوه جبران شود. نابرابري‌هاي محدود فقط بر پاية نابرابري در مواهب طبيعي مجاز خواهند بود و اين هم تا آن اندازه مجاز است كه محروم‌‌ترين افراد از آن بهره ببرند.

رالز معتقد است سازگاري بين دو اصل دخالت دولت براي تقليل نابرابري‌ها و آزادي، فقط در جامعة دموكرات و مترقي ميسر است؛ جامعه‌اي كه به لحاظ سياسي، حكومت ليبرال سوسياليستي، و از جهت اقتصادي به نظام تعادل بازار متكي است. وي چنين دولتي را دولت رفاه مي‌داند (موحد، 1381: ص317 - 327؛ بلوم، همان: ص748 - 758؛ مرامي، 1378: ص26 و27).

نوزيك، انديشه‌وري است كه نظرية رالز را نقد كرده. او از صاحب‌نظران دهة هشتاد ميلادي است و نظرياتش در باب عدالت از جديدترين نظريه‌ها شمرده مي‌شود. وي طرفدار نظرية اصالت فرد و فردگراي ناب است. او اعتقاد دارد هر انساني براي خود هدف و غايت است و نبايد به‌سبب انسان‌هاي محروم ديگر مورد تجاوز قرار گيرد. در هر شرايطي حق فرد بايد محفوظ بماند و هويت فردي او محترم شمرده شود. حقي كه مبناي دولت رفاه رالز بود، در نظرية نوزيك هيچ جايگاهي ندارد و مبناي حق را مخالف اصل عدالت مي‌‌داند. هرگونه توزيع و باز توزيع در نظر وي، ناحق و غيرعادلانه است و اظهار مي‌دارد كه هر انساني داراي يك رشته حقوق طبيعي همانند مالكيت است و هيچ‌كس حق تجاوز به اين حقوق را از طريق اخذ ماليات و امثال آن ندارد؛ چرا كه چنين تجاوزي عدول آشكار از مرز عدالت است. حقِ مالكيت انسان از سه راه به ‌دست مي‌آيد: أ. حيازت مباحات؛ ب. انتقال مشروع مال؛ ج. دست‌اندازي به مال ديگران. تملك از دو راه اول، حق و عادلانه است و بايد مورد حمايت قرار گيرد. چنين حمايتي با دولت حداقلي ممكن است. دولت فراتر از آن اصولاً قابل توجيه نخواهد بود؛ چون چنين دولتي در صدد وضع ماليات براي تعديل ثروت‌ها برمي‌آيد. تجويز توزيع اجباري ثروت همانند تجويز اجباري توزيع اعضاي بدن است. چرا آن‌هايي كه توزيع اجباري ثروت را تجويز مي‌كنند، توزيع اجباري اعضاي بدن را تجويز نمي‌كنند؟. محدودكردن آزادي ديگران و تجاوز به مالكيت افراد به روش‌هاي گوناگون از جمله اخذ ماليات، همانند آن است كه از كسي كه دو كلية سالم دارد، يكي را به اجبار بگيري و به فردي كه در معرض خطر از اين ناحيه است، اعطا كني. چرا اولي را مجاز ميدانند و دومي را تجويز نمي‌كنند؟ مالكيت بر پاية حق انسان بر نتيجة كار خود توجيه، و آزادي براساس حقِ مالكيت معنا مي‌شود؛ پس مالكيت بيانگر آزداي فرد است. هر فرد آزاد است و هر كس حق دارد از ثمرة كار خود برخوردار شود و هيچ كس را حقي بر ديگري نيست، و كارِ ساماندهي توزيع بر عهدة بازار است. نوزيك دلواپسي دربارة طبقات محروم را براساس تفسير خاص از حق و عدالت به خود راه نمي‌دهد (موحد، 1381: ص329 - 332؛ بلوم، 1374: ج2، ص924 - 932).

hadizadehfard — Fri, 21 Mar 2008 23:12:14 GMT

hadizadehfard — Thu, 28 Feb 2008 14:27:40 GMT

سلام به همه دوستان عزیز وپوزش می طلبم که چند وقتی به دلیل گرفتاری درخدمت شما بزرگواران نبودم به زودی با مطلب جدید علمی در خدمت سروران خواهم بود